Tukuyniykumanta kallpachikuytawan kayta munayku: andes castilla simi parlaymanta yachaqakuykunata ñawpaqachachiyta. Rixsinakuspa, aynirikuytawan ima may sumax yanapanakusunchixman kay yachay mask´ayninchixpi. Ruwasqanchistapis wakinkunaman rikhurichinapax.
Castilla simi parlaymanta yachaqakuxkunaqa kaypi tinkurisunman. Wakin yachaqakuxkunapis tantaykukullankumantax; simi parlay yachaqaxkuna, runax simi parlayninwantawan kawsakuyninmantawan yachaqaxkunapis, runa kawsaymanta yachachaqaxkunapis, kawsaymanta yachay waturikuxkuna ima.
Manchaytapuni kusirikuykuman waynuchu yachaqaxkuna sipas yachaqaxkunapis kay yachaqayniykupi tantanakuwaxtiyku.
Freiburg llaxtapi, Alemania suyupi, 7manta 9 p´unchaykama, octubre killapi 2009 watamanta tantanakuyku
Qallariyniykumantawan ruwayniykumantawan
“Español de los andes simi parlaymanta” ujkax jatun tinkupi tatantanakuytawan kayta nimuyku:
- Llank´akuy kamachita ruwanata.
- Wakin yuyaykunata yachaqayta.
- Tinkunakuyta.
- Qhipa jamuxpi ruwanaykuta rikhuchinata.
Llank´ay kamachiyniyku
Kay kinsa llank´ay kamachixkunawan llank´akuy munayku:
- Yanapanaku: Tukuy nuqayku yanapanakusqayku, tapurinakuspa, waturinakuspa ruwaykunasninchixta sumax apaykachanapax. Llaxtakunatapis, ayllukuna runa masinchixkunatapis kikillantatax yanaparinallatax kasan.
- Mink´aku: Yachaqaxkunaqa mink´akunanchix tiyan, watunarikuspa, ruwayninchixta apaysinakuspa. Llaxta masikunawanpis, ayllu masinchixkunawanpis mink´arikunallatax, yapanayninkutaqa kutiykuchinallatax kasan.
- Tukuynininchixmanta ruwaysikunanchix kasan: sumax purichinapaxqa tukuyninchixmanta ruwaysinanchix kasan.
Wakin yuyaykunata yachaqanachix
Astawan yachachyikuyniykuta kallpachinapaxqa munaykuman:
- Simikunamanta qhillqakuyninmantawan yachaqakuyta: qhishuamanta aymarantawan castilla simipi parlaykunamanta; Perú suypi llaxtankukunamanta parlayninkumanta, Wakin simi parlay yachakuyninmantawan.
- Castilla simi wax jinayasqanmanta aymararayku qhiswaraykumanta ima. Kay parlaykuna wax jinayachisqankunamanta. Gramaticalizaciónmanta parlay purichiyniymantawan ima.
- Simi parlanakuymanta yachaqakuyta, runa willanakunakuymanta, kawsana yuyaymantawan, ñawpa parlaymantatawan, parlay qhillqanakuymantawan ima.
- Sociolinguisticamanta yahakuykunata, Etnografia linguisticamantawan: karu llaxtakunaman ripunamanta, marq´amanta jatun llaxtakunaman ripunanamanta, musux ruwaymanta, parla simikunamantawan ima.
Tantakukanchix
Qhipa jamuxtinpiqa yachaqaykunaqa kaynixpi taripanakusqayku:
- Andespi marq´a llaxtakunamanta kanan kasan, Andes llaxtamasinchisqa mana t´akarasqachu, ujllachasqa karisanku, ch´ipasqa jina, tinkurikunkupuni.
- Mayqillanmantapis yachaqakux runapaxwan ima kanan kasan, runx simi parlay puriynintapuni aswan sumaxta qhawaykurispa.
- Tukuy yachaqakuykunata willarispa. Ña wakin yaychakuykunaqa rikhurimusankuña: imaxtinchus jina kaxkunanta rikhurichinapax: Simi parlay chaxrukukunamanta, presencia larvada de categorías nisqa, lengua como macroecología (estructuraciones y reestructuraciones) vinculada a una ecología externa (condiciones sociales, etnográficas) nisqawan ima.
Qhipa jamuxpi ruwanasqaykuta rikhuchina
Kay iskaykaqkuna ruwanayku kasan: a) internetpi uj wasi pachaykuta (página web nisqa) wakichinatax puriykakachinallatax tukuy laya rikhurinankupax; b) jatun tinkunakunata waturikunanchixpax wakichiy, qhipa ruwanamantawan ima parlarikunanchixpa.
Intenetpi wasi uyayku
- Ruwakunanpax: Intenet wasi pachayku wakichinaykuqa kay jina kanan:
- Kinsa kaxkunapax kanman: Tukuy yachaqakuxkunapax; marq´a llaxta masichixkunapaxpis, yanapakuxkunapaxpis, ayllukunapaxpis, llaxtakunapi qutuchakukunapaxwanpis, yachachixkunapaxwan ima; Yachaqakuy apaykachixkunapaxwan, tukuy runapaxwan ima.
- Internet wasi uyayniykuqa may ima simipi wakichikunqa: Castilla simipi, Qhishua simipipis, Ingles simipipis, ujninkuna simipis ima).
- Wakin andes castilla simi parlaymanta internet wasi uyaman ima t´ipachikunqa.
- Kamachisqa masikuna:
- Internet wasi uyayniykupi simi parlaykunata junt´aykuchinay.
Hella Olbertzwan Stefan Pfänderwan ima, Daniel Alconpata yanapakuyninwan.
- Parlaymanta qhilqanaku wakichiy.
Mario Soto
- P´anqakunata internet wasi uyaykupi ñawirikunapax wakichiy.
Hella Olbertz, Víctor Fernández Mallat
- Qhillqasqa yachakuykuna manarax rixsisqamanta wakiychiy.
Chiara Albertinwan España Villegaswan ima
- Wakin andesmanta yachakuykuna axllakuy.
Marta Bulnes-Vera
- Wakin parlay simiman tixraxkuna.
Anna Babel, Víctor Fernández Mallat, Mario Soto, Chiara Albertin
Tinkunakuy
- Iskaykax jatun tinkunata wakichiy (Montrealpi, 20manta 22kama mayu killapi, 2009 watapi). Juan C. Godenzzi, Víctor Fernández.
- Kinsakax jatun tinkunapax Universidad Católica Perú llaxtapi waturix masi. Juan C. Godenzzi.
